Cymraeg
 
Cadw’n Iach
 
Mae cadw’ch hun mor heini ac iachus â phosib yn bwysig trwy gydol y flwyddyn, ond gall eich ffordd o fyw wneud mwy o wahaniaeth pan mae’n dod at gadw’n iachus yn ystod y Gaeaf. Isod gallwch weld y ffyrdd gorau i osgoi dal anwydau neu’r ffliw y gaeaf hwn, gan gynnwys gwybodaeth ar y grwpiau sydd mewn perygl, brechiad y ffliw tymhorol a ffliw moch.
 
Gall bwyta’n dda a chadw’n actif yn ystod misoedd y Gaeaf hefyd eich helpu i gadw’n iach – cliciwch fan hyn i ddarganfod mwy.
 
Osgoi dal anwydau neu ffliw
 
Fel rydych chi’n gwybod, mae anwydau a ffliw yn lledaenu’n hawdd iawn. Mae’n werth dilyn ychydig o fesurau hylendid syml i leihau’r perygl o ddal a lledaenu heintiau:
  • Gorchuddiwch eich trwyn a’ch ceg gyda hances bapur pan fyddwch yn peswch neu’n tisian
  • Taflwch hancesi papur wedi’i defnyddio i ffwrdd mor gynted â phosib
  • Golchwch eich dwylo yn rheolaidd gyda sebon a dwr
  • Prynwch gyflenwad o feddyginiaethau dros y cownter ar gyfer peswch ac anwydau
 
Ffliw – Diogelu eich hun ac eraill

Efallai y byddwch wedi clywed cryn dipyn yn ddiweddar am wahanol fathau o firysau ffliw, gan gynnwys y ffliw tymhorol a ffliw moch. Mae’r gwybodaeth sy’n dilyn yn esbonio’r gwahaniaeth rhyngddynt; pwy sy’n fwyaf tebygol o gael ei effeithio gan y ffliw tymhorol; a pham fod hi’n bwysig iawn fod pobl yn dal i gael brechiad y ffliw tymhorol am ddim.

Cliciwch fan hyn i lawr lwytho copi o daflen ‘Y ffliw tymhorol - pam y dylech chi gael eich brechu' a gynhyrchwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru a GIG Cymru
 
Beth yw’r Ffliw Tymhorol?
 
Mae’r ffliw tymhorol yn salwch heintus iawn a achosir gan firws. Mae’n digwydd bob blwyddyn, fel arfer yn y gaeaf. Gellir adnabod y firysau mwyaf tebygol o flaen llaw ac yna cynhyrchir brechlynnau sy’n cydweddu’n agos gyda nhw. Mae brechiad ar gael i helpu amddiffyn y bobl sydd yn y mwyaf o beryg.
 
Pa niwed gall y ffliw tymhorol wneud?
 
I bobl heini ac iachus gall y ffliw tymhorol amrywio o gael symptomau tebyg i annwyd i ddatblygu afiechydon mwy difrifol megis broncitis a niwmonia, a fydd efallai angen triniaeth ysbyty. Os bod gan bobl glefyd difrifol yn barod, gall y ffliw fod llawer yn waeth. Weithiau mae pobl yn credu taw annwyd gwael yw’r ffliw, ond mae cael y ffliw yn aml llawer yn waeth nag annwyd: mae’r symptomau’n cynnwys twymyn, oerni, cur pen, cyhyrau poenus, peswch a gwddf tost. Ac oherwydd taw firws yw’r ffliw, ni fydd gwrthfiotigau yn ei thrin.
 
Mae rhai pobl yn fwy tueddol o ddioddef effeithiau’r ffliw tymhorol. Iddyn nhw gall gynyddu’r perygl o afiechydon mwy difrifol megis broncitis a niwmonia, neu waethygu cyflyrau presennol. Yn yr achosion gwaethaf, gall y ffliw tymhorol arwain at arhosiad yn yr ysbyty, neu hyd yn oed marwolaeth. Os ydych chi mewn mwy o berygl o’r ffliw tymhorol mae’n bwysig i chi gofio cael eich brechiad ar gyfer y ffliw tymhorol. Mae’r brechiadau fel arfer ar gael o ddechrau mis Hydref, ond mae hyn yn dibynnu ar y cynhyrchu.
 
Trefnwch i weld eich meddyg neu nyrs practis, neu’n hytrach eich fferyllydd lleol, yn yr hydref i gael yr amddiffyniad gorau posib.
 
 
A ydych chi mewn mwy o beryg o effeithiau’r ffliw tymhorol?
 
Hyd yn oed os ydych chi’n teimlo’n iachus, dylech ystyried cael brechiad y ffliw tymhorol am ddim os ydych yn dioddef o un o’r canlynol:
  • problem gyda’r galon
  • anhwylder ar y fron neu anawsterau anadlu, gan gynnwys broncitis ac emffysema
  • clefyd yr aren
  • imiwnedd is yn sgil clefyd neu driniaeth (megis meddyginiaeth steroid neu driniaeth canser)
  • clefyd yr iau
  • wedi cael strôc neu bwl o isgemia dros dro (TIA)
  • diabetes
  • cyflwr niwrolegol, e.e. sglerosis ymledol (MS) neu barlys yr ymennydd
  • problem gyda’ch dueg, neu wedi cael gwared ohoni, e.e. clefyd y crymangelloedd.
     
     
Dylech hefyd gael brechiad y ffliw tymhorol os ydych chi’n 65 mlwydd oed neu’n hyn, yn byw mewn cartref preswyl neu nyrsio, neu os taw chi yw prif ofalwr person hyn neu berson anabl.
 
Mae gofalwyr â thâl neu di-dâl hefyd yn gymwys ar gyfer brechiad y ffliw tymhorol, er mwyn iddynt gadw’n iach er budd y sawl maent yn gofalu ar ôl.
 
 
A oes unrhyw un dylai beidio â chael y brechiad?
 
Gall y mwyafrif o bobl gael y brechiad, ond ni ddylech cael eich brechu os ydych chi wedi cael alergedd difrifol i’r frechiad yn y gorffennol, neu os oes gennych chi alergedd difrifol i wyau ieir.
 
Os oes gennych chi dwymyn, mae’n well aros i gael y brechiad.
 
 
Brechiad y ffliw tymhorol yw eich amddiffyniad gorau
 
Bydd y brechiad yn helpu’ch corff i ymladd yn erbyn firws y ffliw. Mae’ch corff yn dechrau gwneud gwrthgyrff yn erbyn y firysau tua wythnos i ddeg diwrnod ar ôl y pigiad. Mae’r gwrthgyrff hyn yn helpu i’ch amddiffyn am flwyddyn gyfan yn erbyn firysau ffliw tymhorol tebyg efallai y byddwch yn dod mewn i gysylltiad â.
 
Ni fydd brechiad y ffliw tymhorol yn eich diogelu yn erbyn:
  • ffliw moch
  • annwyd
  • firysau gaeaf eraill.
 
Mae’r brechiad ffliw tymhorol yn ddiogel iawn
 
Mae rhai pobl yn dioddef o dymheredd a chyhyrau poenus am gwpl o ddiwrnodau ar ôl y brechiad, ac efallai bydd eich braich ychydig yn dyner ble gawsoch eich brechu. Mae unrhyw sgil effeithiau eraill yn anghyffredin. Mae sgil effeithiau’r frechiad yn fychan o’i gymharu â’r peryglon yn ymwneud â’r ffliw tymhorol. Nid yw’r frechlyn yn cynnwys unrhyw firysau byw, felly nid yw’n gallu rhoi ffliw i chi.
 
 
Pryd fydd brechiad y ffliw tymhorol yn fy amddiffyn yn llwyr?
 
Ni fydd mwyafrif y bobl sy’n cael brechlyn y ffliw tymhorol yn dal y ffliw tymhorol. Fodd bynnag, fel unrhyw frechlyn, nid yw’n rhoi amddiffyniad 100 y cant. Ym mhob 100 person sy’n cael y brechlyn, caiff rhwng 70 a 80 eu hamddiffyn, tra bod y gweddill yn fwy tebygol o gael symptomau ysgafnach.
 
Os ydych chi’n parhau i fod mewn peryg o ddal y ffliw tymhorol yn y dyfodol, dylech gael brechiad y ffliw tymhorol bob blwyddyn. Gan fod y firysau yn newid bob blwyddyn, bydd y ffliw tymhorol sydd o amgylch eleni yn ddigon gwahanol o’r llynedd i wneud pobl yn sâl hyd yn oed os cawsant y brechiad y llynedd. Cynhyrchir brechlynnau newydd bob blwyddyn oherwydd bod angen eu haddasu ar gyfer fersiwn diweddaraf y firws er mwyn rhoi’r amddiffyniad gorau posib i chi.

 
Beth i wneud nesaf
 
Os ydych chi’n perthyn i un o’r grwpiau a nodir yn y daflen hon (a bod gennych chi dim alergedd i wyau ieir, i’r frechlyn, neu i un o’r cynhwysion), siaradwch â’ch meddyg neu nyrs practis ynglyn â chael eich brechu. Yn hytrach, fe allwch gael cyngor o’ch fferyllydd lleol neu edrychwch ar dudalen 7 am ragor o wybodaeth.
 
Mae’n well i gael brechiad y ffliw tymhorol yn yr hydref cyn unrhyw achosion o’r ffliw tymhorol. Cofiwch bod angen cael y brechiad bob blwyddyn, felly peidiwch â thybio bod dim angen brechiad arall arnoch oherwydd i chi gael un y llynedd.
 
Sut mae ffliw moch yn wahanol i’r ffliw tymhorol?
 
Mae ffliw moch yn firws hollol newydd ac yn un nid oes gan llawer o bobl imiwnedd yn ei herbyn ac mae yna bosibilrwydd y bydd yn effeithio ar fwy o bobl na’r ffliw tymhorol. Efallai bydd yn dod yn fwy difrifol. Nid yw brechiad y ffliw tymhorol yn amddiffyn rhag ffliw moch. Bydd y brechiad i amddiffyn yn erbyn ffliw moch ar gael yn ddiweddarach yn y gaeaf a bydd manylion y rhaglen yn cael eu trafod wrth gyhoeddi’r cyflenwad. Bydd cyflenwadau cyntaf y brechiad yn cael eu rhoi i’r grwpiau canlynol:
  • pobl rhwng chwe mis a 65 mlwydd oed sydd yn y grwpiau clinigol sydd mewn peryg yn y frechiad ffliw tymhorol cyfredol
  • menywod beichiog (yn dibynnu ar y drwydded ar gyfer y brechlyn)
  • cysylltiadau teulu pobl ag imiwnedd gwan
  • pobl 65 mlwydd oed neu’n hyn yn y grwpiau clinigol sydd mewn peryg yn y frechiad ffliw tymhorol cyfredol
Efallai byddwch yn cael cynnig hwn yn ogystal â brechlyn y ffliw tymhorol oherwydd gellir rhoi’r ddau brechlyn ar yr un pryd. Bydd taflen wybodaeth ar wahân yn cael ei ddarparu i roi cyngor ar y brechiad newydd hwn.